Trong lớp Montessori, tình huống hai trẻ cùng quan tâm đến một giáo cụ xảy ra khá thường xuyên. Một trẻ đang tập trung làm việc, trong khi trẻ khác cũng muốn bắt đầu hoạt động với chính giáo cụ đó.
Đây không chỉ là câu chuyện “ai được dùng trước”. Cách giáo viên phản hồi có thể giúp trẻ học cách tôn trọng công việc của người khác, chờ đợi, đưa ra lựa chọn và từng bước điều chỉnh cảm xúc khi mong muốn chưa thể được đáp ứng ngay.
1. Trước tiên, bảo vệ sự tập trung của trẻ đang làm việc
Khi một trẻ đã bắt đầu hoạt động, trẻ cần có cơ hội hoàn thành công việc mà không bị gián đoạn chỉ vì một bạn khác cũng muốn sử dụng giáo cụ.
Nếu trẻ thứ hai đưa tay lấy giáo cụ hoặc tiến vào không gian làm việc của bạn, giáo viên có thể nhẹ nhàng ngăn lại và nhắc rõ giới hạn.
Điều quan trọng là giáo viên không biến tình huống thành một lời trách mắng. Mục tiêu là giúp trẻ hiểu:
- Giáo cụ hiện đang được bạn sử dụng.
- Không gian làm việc của bạn cần được tôn trọng.
- Trẻ có thể sử dụng khi bạn hoàn thành và cất lại.
Qua những tình huống lặp lại như vậy, trẻ dần nhận biết rằng quyền lựa chọn hoạt động của mình tồn tại song song với quyền được tập trung của người khác.
2. Ghi nhận mong muốn của trẻ đang chờ
Việc chưa thể sử dụng giáo cụ ngay không có nghĩa mong muốn của trẻ cần bị bỏ qua.
Giáo viên có thể ghi nhận đơn giản rằng trẻ cũng đang muốn thực hiện hoạt động đó. Cách phản hồi này giúp trẻ cảm thấy mình được lắng nghe, ngay cả khi câu trả lời ở thời điểm hiện tại vẫn là “chưa đến lượt”.
Điều giáo viên cần tránh là vội vàng chuyển hướng bằng những câu như “Con chơi cái khác đi” khi trẻ vẫn đang thất vọng.
Trước tiên, trẻ cần có thời gian hiểu điều đang xảy ra: mình muốn một thứ, nhưng hiện tại chưa thể có ngay.
Đây cũng là một trải nghiệm thực tế để trẻ học cách chờ đợi và thích nghi với giới hạn.
3. Cho trẻ một vài lựa chọn thay vì quyết định thay
Sau khi trẻ hiểu giáo cụ đang được sử dụng, giáo viên có thể gợi mở một số phương án:
- Chờ đến khi bạn hoàn thành.
- Quan sát một lúc nếu không làm ảnh hưởng đến bạn.
- Chọn một hoạt động khác trong thời gian chờ.
- Quay lại kiểm tra sau.
Điểm quan trọng là trẻ vẫn được quyền quyết định trong phạm vi phù hợp.
Giáo viên không cần ngay lập tức lấy một giáo cụ khác và yêu cầu trẻ làm. Khoảng thời gian trẻ cân nhắc “mình sẽ chờ hay chọn việc khác” cũng là một phần của quá trình học cách ra quyết định.
4. Đón nhận sự thất vọng nhưng vẫn giữ giới hạn
Không phải trẻ nào cũng vui vẻ chấp nhận việc phải chờ.
Trẻ có thể buồn, khó chịu, phản đối hoặc tiếp tục muốn lấy giáo cụ. Những phản ứng này không nhất thiết có nghĩa giới hạn đang được đặt sai.
Giáo viên có thể đồng thời làm hai việc:
- Ghi nhận cảm xúc của trẻ.
- Giữ nguyên giới hạn về việc không lấy giáo cụ đang được bạn sử dụng.
Sự tôn trọng không có nghĩa là mọi mong muốn đều phải được đáp ứng ngay. Trẻ vẫn có thể được lắng nghe trong khi học cách chấp nhận một giới hạn cần thiết của môi trường chung.
5. Không nên ép trẻ đang làm phải nhường
Một cách xử lý dễ gặp là yêu cầu trẻ đang sử dụng giáo cụ “nhường bạn một chút” hoặc kết thúc sớm vì bạn khác đang chờ.
Điều này có thể làm gián đoạn chu kỳ tập trung của trẻ và tạo ra thông điệp rằng công việc đang thực hiện có thể bị dừng bất cứ lúc nào vì nhu cầu của người khác.
Trong môi trường Montessori, trẻ đang làm việc nên có cơ hội hoàn thành hoạt động trong phạm vi hợp lý, sau đó tự thu dọn và hoàn trả giáo cụ.
Trẻ đang chờ từ đó cũng học được rằng mình có thể mong muốn một điều, nhưng cần tôn trọng quá trình của người khác.
6. Khi nào giáo viên cần can thiệp rõ ràng hơn?
Giáo viên nên xuất hiện chủ động hơn nếu:
- Trẻ cố lấy giáo cụ khỏi tay bạn.
- Trẻ liên tục làm gián đoạn công việc của bạn.
- Hai trẻ bắt đầu giằng co.
- Trẻ đang làm không thể tiếp tục tập trung.
- Tình huống có nguy cơ gây mất an toàn.
- Trẻ đang chờ chưa hiểu hoặc chưa chấp nhận giới hạn của môi trường.
Khi đó, giáo viên cần giữ giới hạn ngắn gọn và nhất quán, sau đó hỗ trợ trẻ tìm phương án tiếp theo.
Mục tiêu không phải là xác định “ai đúng, ai sai”, mà là bảo vệ cả hai nhu cầu: một trẻ cần được tiếp tục công việc, một trẻ cần được lắng nghe và hỗ trợ khi phải chờ.
3 câu hỏi giáo viên có thể tự hỏi trong tình huống này
1. Trẻ đang sử dụng giáo cụ có còn tập trung không?
Nếu có, nên ưu tiên bảo vệ chu kỳ làm việc của trẻ.
2. Trẻ đang chờ đã hiểu giới hạn chưa?
Nếu chưa, giáo viên cần diễn đạt rõ ràng và ngắn gọn hơn.
3. Trẻ có thể tự chọn cách chờ phù hợp không?
Nếu có, hãy dành cho trẻ thời gian quyết định thay vì chọn thay ngay.
Checklist khi hai trẻ cùng muốn một giáo cụ
☐ Giáo viên xác định rõ trẻ nào đang sử dụng trước
☐ Không gian làm việc của trẻ đang thao tác được bảo vệ
☐ Mong muốn của trẻ còn lại được ghi nhận
☐ Giới hạn được diễn đạt ngắn gọn và rõ ràng
☐ Trẻ không bị ép phải nhường khi chưa hoàn thành
☐ Trẻ đang chờ được đưa ra một vài lựa chọn phù hợp
☐ Giáo viên không vội quyết định thay trẻ
☐ Cảm xúc thất vọng được đón nhận mà không thay đổi giới hạn
☐ Giáo cụ được hoàn trả đúng vị trí trước khi trẻ tiếp theo sử dụng
☐ Cả hai trẻ đều được đối xử với sự tôn trọng như nhau
Một giáo cụ, nhưng nhiều cơ hội học tập
Khi hai trẻ cùng muốn một giáo cụ, bài học không chỉ nằm trong chính hoạt động Montessori đó.
Một trẻ đang học cách duy trì sự tập trung và hoàn thành công việc. Trẻ còn lại đang học cách chờ đợi, tôn trọng giới hạn, điều chỉnh cảm xúc và đưa ra lựa chọn tiếp theo.
Nếu giáo viên xử lý tình huống với sự nhất quán và bình tĩnh, cả hai trẻ đều có thể cảm thấy nhu cầu của mình được nhìn thấy, ngay cả khi chỉ một trẻ được sử dụng giáo cụ ở thời điểm đó.
Với MOTA Edu Solutions, môi trường Montessori không chỉ được xây dựng từ giáo cụ và nội thất, mà còn từ những tương tác nhỏ diễn ra mỗi ngày giữa trẻ, giáo viên và không gian lớp học.
